ข้อมูลประกอบ
พระพุทธรูปหินทรายทั้ง ๕ หมวดหมู่
การศึกษาและเก็บข้อมูลของพุทธลักษณะของพระพุทธรูปหินทรายสกุลช่างพะเยานั้นพบเอกลักษณ์และความงามที่มีความแตกต่างและมีความเป็นเอกลักษณ์จากการสร้างสรรค์ การศึกษาและเก็บข้อมูลของพุทธลักษณะของพระพุทธรูปหินทรายสกุลช่างพะเยานั้นพบเอกลักษณ์และความงามที่มีความแตกต่างและมีความเป็นเอกลักษณ์จากการสร้างสรรค์ รูปแบบของศิลปกรรมของพระพุทธรูปหินทรายตระกูลช่างพะเยานั้น ได้รับแรงบัลดาลใจมาจาก พระพุทธรูปเชียงแสน กําแงเพชร สุโขทัยแล้วนํามาปรับปรุงให้เข้ากับเทคนิคการผลิตพระพุทธรูปจากหินทรายและรสนิยมท้องถิ่น พระพุทธปฏิมาของตระกูลช่างพะเยานั้นมีเอกลักษณ์ลวดลายที่แตกต่างที่เกิดจากเทคนิคและวัสดุที่ใช้ มีลักษณะเฉพาะตัวอย่างชัดเจน โดยสามารถจำแนกหมวดหมู่ออกมาเป็น ๕ หมวดหมู่ดังนี้
พระพุทธรูปหมวดที่ ๑ เป็นพระพุทธรูปรุ่นแรกของสกุลช่างพะเยาอันได้รับอิทธิพลมาจาก พระพุทธรูปเชียงแสนหนึ่งซึ่งเป็นพุทธศิลป์รุ่นแรกของศิลปะล้านนาโดยศิลปะดังกล่าวพบอยู่ในสองระยะคือ ระยะแรก ในช่วงต้นพุทธศตวรรษที่ ๑๙ และ ราวต้นพุทธศตวรรษที่ ๒๑
พระพุทธรูปหมวดที่ ๒ ได้รับอิทธิพลมาจากพระพุทธรูปจากสุโขทัยและกำแพงเพชร แต่ยังมีพระพุทธรูปในบางส่วนที่ได้รับอิทธิพลมาจากศิลปะสมัยอู่ทองรุ่ที่ ๓ และพระพุทธรูปหินทรายของอยุธยา ศิลปะทั้งสองสมัยนี้ต่างก็มีอิทธิพลของพุทธศิลป์ของสมัยสุโทัยในหมวดใหญ่
พระพุทธรูปหมวดที่ ๓ พระพุทธรูปหมวดนี้ถือเป็นศิลปะของสกุลช่างพะเยาอย่างแท้จริงเพราะมีการพบพระพุทธรูปในศิลปะนี้อยู่จำนวนมาก ทั้งยังเกิดขึ้นในช่วงศิลปะของสกุลช่างพะเยาเฟื่องฟู โดยพระพุทธรูปทั้งหมดที่พบจะแสดงปางมารวิชัย ประทับนั่งขัดสมาธิราบเหนือฐานหน้ากระดานเกลี้ยง และส่วนใหญ่เป็นพระพุทธรูปขนาดใหญ่
พระพุทธรูปหมวดที่ ๔ การได้รับอิทธิพลเป็นลักษณะเดียวกับพระพุทธรูปสำริดล้านนา ระหว่างพุทธศตวรรษที่ 21 เนื่องจากสมัยนี้มีการรับมาจากรูปแบบ “เชียงแสนสิงห์” พระพุทธรูปในหมวดนี้แบ่งออกเป็น 3 กลุ่ม ตามความแตกต่างของรูปแบบและลักษณะการแสดงปางพระพุทธรูป
พระพุทธรูปหมวดที่ ๕ พระพุทธรูปได้รับอิทธิพลจากศิลปะสุโขทัย ผสมผสานกับอิทธิพลศิลปะล้านนา และมีลักษณะของช่างพื้นเมืองหรือท้องถิ่นเข้ามาปรากฎอยู่ในพุทธลักษณะอยู่ด้วยเป็นอย่างมาก มีลักษณะที่มีความเป็นพื้นเมืองมากยิ่งขึ้น
การสันนิษฐานวิเคราะห์พื้นผิวและลักษณะหินทรายของพระพุทธรูป
วิเคราะห์หินจากตำแหน่งทางภูมิสารสนเทศน์
ในพื้นที่จังหวัดพะเยาอุดมไปด้วยทรัพยากรณ์ รวมไปทั้งหินทรายที่ถือเป็นวัตถุดิบหลักที่ใช้ในการสร้างสลักพระพุทธรูปหินทราย โดยพื้นที่หลักที่ใช้ในการสกัดหินทรายจาการศึกาาและสำรวจพบในพื้นที่บริเวณ วัดห้วยผาเกี๋ยง (ผาธรรมนิมิตร) โดยพบหลักฐานการสกัดหินเพื่อให้ทรัพยากรดังกล่าวในการแกะสลักองค์พระ แต่ในพื้นที่จังหวัดพะเยายังพบการแกะสลักพระพุทธรูปอยู่ไปโดยทั่วบริเวณ จังหวัดพะเยา งานฝีมือสลักพระของสกุลช่างพะเยาจึงมีผลงานอยู่ให้ประจักษ์ในทั่วบริเวณพื้นที่อันไกล้
จากปัจจัยดังกล่าวผู้วิจัยจึงได้ใช้ข้อมูลการศึกษาเบื้อต้นในการนำเอาพื้นที่ตำแหน่งที่ตั้งของทรัพยากรหินทรายจากข้อมูลด้านธรณีวิทยา ข้อมูลของลักษณะพื้นผิวหิน และนำเอาลักษณะของผิวหินจากพระพุทธรูปที่เก็บข้อมูลมาเปรียบเทียบและตั้งข้อสันนิษฐานในการวิเคราะห์พื้นที่ของหินที่ใช้สร้างสรรรค์พระพุทธรูป
